<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0529"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 529 般若心经疏</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 529 般若心经疏</title> <author>宋 智圆述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">529</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经疏</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:05"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0529.0736a" n="0736a"/> <lb ed="X" n="0736a01"/> <lb ed="X" n="0736a02"/> <lb ed="X" n="0736a03"/> <lb ed="X" n="0736a04"/><cb:docNumber>No. 529</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0736a05"/><lb ed="R041" n="0660b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若心经疏幷序</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0736a06"/> <lb ed="X" n="0736a07"/> <lb ed="X" n="0736a08"/><lb ed="R041" n="0660b02"/><byline cb:type="author">孤山沙门 释 智圆 述</byline> <lb ed="X" n="0736a09"/><lb ed="R041" n="0660b03"/><cb:div><p xml:id="pX26p0736a0901">夫至道无名非名无以诠其道真空无说非说无 <lb ed="X" n="0736a10"/><lb ed="R041" n="0660b04"/>以识其空由是名于无名说于无说既機分利钝 <lb ed="X" n="0736a11"/><lb ed="R041" n="0660b05"/>之别故教有详略之殊譬诸各结筌罤意在同获 <lb ed="X" n="0736a12"/><lb ed="R041" n="0660b06"/>鱼兔若乃了说无说达名无名则二十万颂之非 <lb ed="X" n="0736a13"/><lb ed="R041" n="0660b07"/>多一十四行之非少然则圆音既演雅诰爰陈相 <lb ed="X" n="0736a14"/><lb ed="R041" n="0660b08"/>彼此之异宜实本末而相摄彼则毛目委示此则 <lb ed="X" n="0736a15"/><lb ed="R041" n="0660b09"/>纲领总陈是故廣之不为烦略之不为寡二途相 <lb ed="X" n="0736a16"/><lb ed="R041" n="0660b10"/>捊一味同归至若荡涤群疑开济正理岂止见色 <lb ed="X" n="0736a17"/><lb ed="R041" n="0660b11"/>空之不二抑亦知生<persName>佛</persName>以元同无前後可以迎随 <lb ed="X" n="0736a18"/><lb ed="R041" n="0660b12"/>岂心口所能思议杳然无眹寂尔绝相苦厄不度 <lb ed="X" n="0736a19"/><lb ed="R041" n="0660b13"/>而度菩提不得而得可谓反本之要道破迷之前 <lb ed="X" n="0736a20"/><lb ed="R041" n="0660b14"/>陈焉敢率台崖教门龙树宗趣辄成義疏用廣发 <lb ed="X" n="0736a21"/><lb ed="R041" n="0660b15"/>挥庶贻厥孙谋俾虚室生白者矣。</p> <lb ed="X" n="0736a22"/><lb ed="R041" n="0660b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0736a2201">般若波罗蜜多心经</p></cb:div> <lb ed="X" n="0736a23"/><lb ed="R041" n="0660b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0736a2301">释经为二一释题二释文初又二一总二别总又 <lb ed="X" n="0736a24"/><lb ed="R041" n="0660b18"/>二一列名二引证列名者此经法喩为名蕴空为 <pb ed="X" xml:id="X26.0529.0736b" n="0736b"/> <lb ed="X" n="0736b01"/><lb ed="R041" n="0661a01"/>体圆照为宗度苦为用大乘为教引证者经云行 <lb ed="X" n="0736b02"/><lb ed="R041" n="0661a02"/>深般若波罗蜜多时照见五蕴皆空度一切苦厄 <lb ed="X" n="0736b03"/><lb ed="R041" n="0661a03"/>既云五蕴皆空空即所照之境故知蕴空为体既 <lb ed="X" n="0736b04"/><lb ed="R041" n="0661a04"/>云行深般若则简异偏浅故以圆照为宗既云度 <lb ed="X" n="0736b05"/><lb ed="R041" n="0661a05"/>一切苦厄此即智冥于境能破二死故以度苦为 <lb ed="X" n="0736b06"/><lb ed="R041" n="0661a06"/>用名教可知别释为五一名者诸经皆有通别二 <lb ed="X" n="0736b07"/><lb ed="R041" n="0661a07"/>名应以三義往简谓教行理各有通别<note place="inline">字阙</note>理有通 <lb ed="X" n="0736b08"/><lb ed="R041" n="0661a08"/>别故教有通别揽教为名名亦通别以三简之旨 <lb ed="X" n="0736b09"/><lb ed="R041" n="0661a09"/>在此矣教者诠辩各异故别同出金口故通行者 <lb ed="X" n="0736b10"/><lb ed="R041" n="0661a10"/>四门趣入故别同归一理故通理者异名召理故 <lb ed="X" n="0736b11"/><lb ed="R041" n="0661a11"/>别理本无名故通今经约教则诠辩般若约行则 <lb ed="X" n="0736b12"/><lb ed="R041" n="0661a12"/>多在空门约理则以蕴空立称别名为二一法二 <lb ed="X" n="0736b13"/><lb ed="R041" n="0661a13"/>喩就法又二一别二通般若是别名异诸法故波 <lb ed="X" n="0736b14"/><lb ed="R041" n="0661a14"/>罗蜜多是通名檀等同名故般若此翻智慧而有 <lb ed="X" n="0736b15"/><lb ed="R041" n="0661a15"/>三种一实相谓所观真理即经云诸法空相二观 <lb ed="X" n="0736b16"/><lb ed="R041" n="0661a16"/>照谓能观妙慧即经云依般若故心无罣碍三文 <lb ed="X" n="0736b17"/><lb ed="R041" n="0661a17"/>字谓诠二之教即观自在对告身子显蜜之说此 <lb ed="X" n="0736b18"/><lb ed="R041" n="0661a18"/>经正观照以彰名问般若云智慧理教何得名邪 <lb ed="X" n="0736b19"/><lb ed="R041" n="0661b01"/>答理能发慧教能诠慧故得相从悉名般若二通 <lb ed="X" n="0736b20"/><lb ed="R041" n="0661b02"/>名波罗蜜多此云到彼岸即由妙慧从生死此岸 <lb ed="X" n="0736b21"/><lb ed="R041" n="0661b03"/>越烦恼中流到涅槃彼岸也二喩心谓肉团心此 <lb ed="X" n="0736b22"/><lb ed="R041" n="0661b04"/>之略说统摄群言譬方寸之心于五脏中要也通 <lb ed="X" n="0736b23"/><lb ed="R041" n="0661b05"/>名经者训法训常法乃群機所轨常则百世不易 <lb ed="X" n="0736b24"/><lb ed="R041" n="0661b06"/>二体体谓主质蕴空为一经之主质也经家标行 <pb ed="X" xml:id="X26.0529.0736c" n="0736c"/> <lb ed="X" n="0736c01"/><lb ed="R041" n="0661b07"/>既云照见五蕴皆空至菩萨正说还以蕴空为始 <lb ed="X" n="0736c02"/><lb ed="R041" n="0661b08"/>由达蕴空乃知诸法空也而此真空竖该因果以 <lb ed="X" n="0736c03"/><lb ed="R041" n="0661b09"/>一切贤圣皆以无为法而有差别故横摄众教以 <lb ed="X" n="0736c04"/><lb ed="R041" n="0661b10"/>般若是一法<persName>佛</persName>说种种名故空非横竖而遍横竖 <lb ed="X" n="0736c05"/><lb ed="R041" n="0661b11"/>问此观蕴空与小何别答二乘析破方空今即蕴 <lb ed="X" n="0736c06"/><lb ed="R041" n="0661b12"/>是空若尔与通岂异答通观即空空不具法而此 <lb ed="X" n="0736c07"/><lb ed="R041" n="0661b13"/>圆空具足诸法不动自性蕴空是真具法是俗不 <lb ed="X" n="0736c08"/><lb ed="R041" n="0661b14"/>动是中虽观即空三谛具足尙不与别次第同况 <lb ed="X" n="0736c09"/><lb ed="R041" n="0661b15"/>藏通乎是故四教俱得蕴空但近巧拙具法不具 <lb ed="X" n="0736c10"/><lb ed="R041" n="0661b16"/>法之异耳或云二乘得人空菩萨证法空者乃与 <lb ed="X" n="0736c11"/><lb ed="R041" n="0661b17"/>夺而言三宗此经圆照为宗实三观圆修而正以 <lb ed="X" n="0736c12"/><lb ed="R041" n="0661b18"/>空中破著菩萨以无所得心而证分果<persName>如来</persName>以无 <lb ed="X" n="0736c13"/><lb ed="R041" n="0662a01"/>所得心而证极果故以圆照为宗四用以修般若 <lb ed="X" n="0736c14"/><lb ed="R041" n="0662a02"/>故能度分段变易二死之苦得菩提涅槃二果之 <lb ed="X" n="0736c15"/><lb ed="R041" n="0662a03"/>乐是经力用也五教即第四熟酥味教此经四译 <lb ed="X" n="0736c16"/><lb ed="R041" n="0662a04"/>一秦罗什译名摩诃般若波罗蜜大明咒经二唐 <lb ed="X" n="0736c17"/><lb ed="R041" n="0662a05"/><name role="" type="person">玄奘</name>译名般若波罗蜜多心经三般若译立题与 <lb ed="X" n="0736c18"/><lb ed="R041" n="0662a06"/>奘师同四法月译于题上更加普遍智藏四字此 <lb ed="X" n="0736c19"/><lb ed="R041" n="0662a07"/>二译皆有序及流通今释第二本此对利根菩萨 <lb ed="X" n="0736c20"/><lb ed="R041" n="0662a08"/>略说般若也大论明<persName>佛</persName>经通四人说谓弟子仙人 <lb ed="X" n="0736c21"/><lb ed="R041" n="0662a09"/>诸天化人观自在是弟子也说处即<name role="" type="person">灵鹫山</name>虽部 <lb ed="X" n="0736c22"/><lb ed="R041" n="0662a10"/>谈三教而今经唯圆释题竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0736c23"/><lb ed="R041" n="0662a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0736c2301">观自在菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0736c24"/><lb ed="R041" n="0662a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0736c2401">二释文此经无序及流通译人省之辞尙简要分 <pb ed="X" xml:id="X26.0529.0737a" n="0737a"/> <lb ed="X" n="0737a01"/><lb ed="R041" n="0662a13"/>文为二一经家據行标起二菩萨利他正说初又 <lb ed="X" n="0737a02"/><lb ed="R041" n="0662a14"/>四一能观人二所修观三所观境四所破障初能 <lb ed="X" n="0737a03"/><lb ed="R041" n="0662a15"/>观人即观自在菩萨也旧称观世音观即能照之 <lb ed="X" n="0737a04"/><lb ed="R041" n="0662a16"/>智世即所照之境音即所救之機以观其音声得 <lb ed="X" n="0737a05"/><lb ed="R041" n="0662a17"/>解脱故新云观自在谓观现观機悉自在也观理 <lb ed="X" n="0737a06"/><lb ed="R041" n="0662a18"/>则三谛圆照不纵不横观機则十界等化无前无 <lb ed="X" n="0737a07"/><lb ed="R041" n="0662b01"/>後菩萨者藏师云菩谓菩提此谓之觉萨谓萨埵 <lb ed="X" n="0737a08"/><lb ed="R041" n="0662b02"/>此曰众生谓此人以智上求菩提用悲下救众生 <lb ed="X" n="0737a09"/><lb ed="R041" n="0662b03"/>从境得名。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0737a10"/><lb ed="R041" n="0662b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0737a1001">行深般若波罗蜜多时照见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0737a11"/><lb ed="R041" n="0662b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0737a1101">行深下二所修观般若有二一共即通教共二乘 <lb ed="X" n="0737a12"/><lb ed="R041" n="0662b06"/>修学故二不共即别圆不共二乘故共则唯观即 <lb ed="X" n="0737a13"/><lb ed="R041" n="0662b07"/>空故浅不共则能见中道故深又于不共有但中 <lb ed="X" n="0737a14"/><lb ed="R041" n="0662b08"/>不但中之异别但中则浅圆不但则深今简共以 <lb ed="X" n="0737a15"/><lb ed="R041" n="0662b09"/>显不共简浅以显深故云行深般若等时者言菩 <lb ed="X" n="0737a16"/><lb ed="R041" n="0662b10"/>萨昔在观行相似时也于凡位时即修般若由是 <lb ed="X" n="0737a17"/><lb ed="R041" n="0662b11"/>今居等觉之圣照见者若诵文为便则照见二字 <lb ed="X" n="0737a18"/><lb ed="R041" n="0662b12"/>宜作下句之首若释義便者则属上句之末以照 <lb ed="X" n="0737a19"/><lb ed="R041" n="0662b13"/>见是能观之用故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0737a20"/><lb ed="R041" n="0662b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0737a2001">五蕴皆空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0737a21"/><lb ed="R041" n="0662b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0737a2101">三所观境旧称阴新云蕴蕴取积聚阴约覆盖诸 <lb ed="X" n="0737a22"/><lb ed="R041" n="0662b16"/>法俱空而唯观五蕴者以一切众生色心常现前 <lb ed="X" n="0737a23"/><lb ed="R041" n="0662b17"/>故止观初观阴境意同此也皆空者以色由心造 <lb ed="X" n="0737a24"/><lb ed="R041" n="0662b18"/>全色是心心但有名色寧实有故云皆空然虽三 <pb ed="X" xml:id="X26.0529.0737b" n="0737b"/> <lb ed="X" n="0737b01"/><lb ed="R041" n="0663a01"/>谛圆融经部正为遣著且在真中二谛也中亦空 <lb ed="X" n="0737b02"/><lb ed="R041" n="0663a02"/>也空二边故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0737b03"/><lb ed="R041" n="0663a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0737b0301">度一切苦厄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0737b04"/><lb ed="R041" n="0663a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0737b0401">四所破障谓观成证理既内破三惑则外度二死 <lb ed="X" n="0737b05"/><lb ed="R041" n="0663a05"/>故云度一切苦厄也然此大士位居等觉则度厄 <lb ed="X" n="0737b06"/><lb ed="R041" n="0663a06"/>久矣今经对機乃约内证外说横辩至于内证须 <lb ed="X" n="0737b07"/><lb ed="R041" n="0663a07"/>就竖论则行深般若正在住前度厄则指初住由 <lb ed="X" n="0737b08"/><lb ed="R041" n="0663a08"/>入住故得至等觉又分真位中显理未极位位有 <lb ed="X" n="0737b09"/><lb ed="R041" n="0663a09"/>行般若度苦厄義也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0737b10"/><lb ed="R041" n="0663a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0737b1001">舍利子色不异空空不异色色即是空空即是色受 <lb ed="X" n="0737b11"/><lb ed="R041" n="0663a11"/>想行识亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0737b12"/><lb ed="R041" n="0663a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0737b1201">舍利子下二菩萨利他正说分二一显了般若二 <lb ed="X" n="0737b13"/><lb ed="R041" n="0663a13"/>秘密般若所以有此二者随機不同或闻显欢喜 <lb ed="X" n="0737b14"/><lb ed="R041" n="0663a14"/>或闻秘适悦生善破恶入理皆然故知显秘之谈 <lb ed="X" n="0737b15"/><lb ed="R041" n="0663a15"/>俱为发生妙慧也问秘密不可解云何亦发慧答 <lb ed="X" n="0737b16"/><lb ed="R041" n="0663a16"/>达不可解空是则能发慧故大论引天子谓须菩 <lb ed="X" n="0737b17"/><lb ed="R041" n="0663a17"/>提所说般若隐密难知我不能解而须菩提答云 <lb ed="X" n="0737b18"/><lb ed="R041" n="0663a18"/>不解亦空是般若也应知以取著心诵显了亦只 <lb ed="X" n="0737b19"/><lb ed="R041" n="0663b01"/>增福以无相心诵秘密则能发慧初又二一约五 <lb ed="X" n="0737b20"/><lb ed="R041" n="0663b02"/>蕴略明二历诸法廣示初又二一约色廣明二例 <lb ed="X" n="0737b21"/><lb ed="R041" n="0663b03"/>馀四蕴释初又三一对示偏小二直明观法三约 <lb ed="X" n="0737b22"/><lb ed="R041" n="0663b04"/>论释成初文告舍利弗者斥高训下寄小教大身 <lb ed="X" n="0737b23"/><lb ed="R041" n="0663b05"/>子智慧第一是小乘中高著者下谓馀声闻及凡 <lb ed="X" n="0737b24"/><lb ed="R041" n="0663b06"/>夫也大谓四教菩萨也今谈诸法本空始乎五蕴 <pb ed="X" xml:id="X26.0529.0737c" n="0737c"/> <lb ed="X" n="0737c01"/><lb ed="R041" n="0663b07"/>终乎境智俱无所得岂但破凡小之执亦破偏菩 <lb ed="X" n="0737c02"/><lb ed="R041" n="0663b08"/>萨及圆初心之著也故使小乘心渐通泰堪至法 <lb ed="X" n="0737c03"/><lb ed="R041" n="0663b09"/>华利根菩萨即入圆常不待後味舍利子者具云 <lb ed="X" n="0737c04"/><lb ed="R041" n="0663b10"/>舍利弗舍利翻身弗云子今二字存梵一字从华 <lb ed="X" n="0737c05"/><lb ed="R041" n="0663b11"/>故云舍利子也以母好身形故母名身是身之子 <lb ed="X" n="0737c06"/><lb ed="R041" n="0663b12"/>故名身子文中四句即是以圆融不共般若对示 <lb ed="X" n="0737c07"/><lb ed="R041" n="0663b13"/>三教也三藏析色观空谓观此身四大假合辗转 <lb ed="X" n="0737c08"/><lb ed="R041" n="0663b14"/>折破极于邻虚然後知空岂非色与空异应知身 <lb ed="X" n="0737c09"/><lb ed="R041" n="0663b15"/>如空花华岂异空故示云色不异空也通教即色 <lb ed="X" n="0737c10"/><lb ed="R041" n="0663b16"/>观空是知色不异空而沉空取证菩萨出假还须 <lb ed="X" n="0737c11"/><lb ed="R041" n="0663b17"/>扶习岂非谓空异色应知空不异华故示云空不 <lb ed="X" n="0737c12"/><lb ed="R041" n="0663b18"/>异色也别教離空有二边观中道理岂知中道遮 <lb ed="X" n="0737c13"/><lb ed="R041" n="0664a01"/>照同时故示云色即是空空即是色般若淘汰引 <lb ed="X" n="0737c14"/><lb ed="R041" n="0664a02"/>接点示故不弹诃二直示观法先寄次第後显不 <lb ed="X" n="0737c15"/><lb ed="R041" n="0664a03"/>次初文一从假入空观即色不异空二从空出假 <lb ed="X" n="0737c16"/><lb ed="R041" n="0664a04"/>观即空不异色三中道第一義观谓色即是空空 <lb ed="X" n="0737c17"/><lb ed="R041" n="0664a05"/>即是色此中道双遮双照也色即是空即照空遮 <lb ed="X" n="0737c18"/><lb ed="R041" n="0664a06"/>色空即是色即照色遮空显不次者说有前後观 <lb ed="X" n="0737c19"/><lb ed="R041" n="0664a07"/>时三一相即故龙树云三智一心中得也三约论 <lb ed="X" n="0737c20"/><lb ed="R041" n="0664a08"/>释成中论云因缘所生法我说即是空亦名为假 <lb ed="X" n="0737c21"/><lb ed="R041" n="0664a09"/>名亦名中道義色是因缘所生法也不异空是我 <lb ed="X" n="0737c22"/><lb ed="R041" n="0664a10"/>说即是空也空不异色是亦名为假名也色即是 <lb ed="X" n="0737c23"/><lb ed="R041" n="0664a11"/>空空即是色是亦名中道義也是知三观释经宛 <lb ed="X" n="0737c24"/><lb ed="R041" n="0664a12"/>如符契问智者于止观明修必先观识心擧伐树 <pb ed="X" xml:id="X26.0529.0738a" n="0738a"/> <lb ed="X" n="0738a01"/><lb ed="R041" n="0664a13"/>得根去尺就寸为喩而此先从色起何邪答此对 <lb ed="X" n="0738a02"/><lb ed="R041" n="0664a14"/><persName>佛</persName>世利根观色知心彼明末代所修须指要的又 <lb ed="X" n="0738a03"/><lb ed="R041" n="0664a15"/>诸经示心甚众此先观色亦是随機受想下二例 <lb ed="X" n="0738a04"/><lb ed="R041" n="0664a16"/>馀四蕴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0738a05"/><lb ed="R041" n="0664a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0738a0501">舍利子是诸法空相不生不灭不垢不净不增不减。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0738a06"/><lb ed="R041" n="0664a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0738a0601">舍利下二历诸法廣示分四一显法体二明所離 <lb ed="X" n="0738a07"/><lb ed="R041" n="0664b01"/>三辨所得四歎勝能初又二初总显十界差别各 <lb ed="X" n="0738a08"/><lb ed="R041" n="0664b02"/>有蕴等故云诸法当相是空故云空相法花云诸 <lb ed="X" n="0738a09"/><lb ed="R041" n="0664b03"/>法从本来常自寂灭相二别显凡三双六不释此 <lb ed="X" n="0738a10"/><lb ed="R041" n="0664b04"/>为三一配经二对障三显位初文者色不异空故 <lb ed="X" n="0738a11"/><lb ed="R041" n="0664b05"/>不生空不异色故不灭色不异空故不垢空不异 <lb ed="X" n="0738a12"/><lb ed="R041" n="0664b06"/>色故不净色不异空故不增空不异色故不减色 <lb ed="X" n="0738a13"/><lb ed="R041" n="0664b07"/>即是空等例说故知六不与前四句言异義均二 <lb ed="X" n="0738a14"/><lb ed="R041" n="0664b08"/>对障者生死即涅槃故不生涅槃即生死故不灭 <lb ed="X" n="0738a15"/><lb ed="R041" n="0664b09"/>烦恼即菩提故不垢菩提即烦恼故不净结业即 <lb ed="X" n="0738a16"/><lb ed="R041" n="0664b10"/>解脱故不增解脱即结业故不减以三障空故即 <lb ed="X" n="0738a17"/><lb ed="R041" n="0664b11"/>三德三德空故即三障也三显位一不生不灭谓 <lb ed="X" n="0738a18"/><lb ed="R041" n="0664b12"/>理即名字观行相似受分段身死此生彼真空離 <lb ed="X" n="0738a19"/><lb ed="R041" n="0664b13"/>此故不生不灭二不垢不净谓分真人中智显发 <lb ed="X" n="0738a20"/><lb ed="R041" n="0664b14"/>名净无明未尽名垢真空離此故不垢不净三不 <lb ed="X" n="0738a21"/><lb ed="R041" n="0664b15"/>增不减言究竟位诸恶永尽是减众善普会是增 <lb ed="X" n="0738a22"/><lb ed="R041" n="0664b16"/>真空離此故不增不减藏师引<persName>佛</persName>性论立三种<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0738a23"/><lb ed="R041" n="0664b17"/>性颇符今意一道前自性住<persName>佛</persName>性二道中引出<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0738a24"/><lb ed="R041" n="0664b18"/>性三道後至得果<persName>佛</persName>性<persName>佛</persName>性唯一就位分三今真 <pb ed="X" xml:id="X26.0529.0738b" n="0738b"/> <lb ed="X" n="0738b01"/><lb ed="R041" n="0665a01"/>空无异亦就位分三故知<persName>佛</persName>性真空异名也又法 <lb ed="X" n="0738b02"/><lb ed="R041" n="0665a02"/>界无差别论亦明三位一染位二染净三纯净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0738b03"/><lb ed="R041" n="0665a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0738b0301">是故空中无色无受想行识无眼耳鼻舌身意无色 <lb ed="X" n="0738b04"/><lb ed="R041" n="0665a04"/>声香味触法无眼界乃至无意识界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0738b05"/><lb ed="R041" n="0665a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0738b0501">是故下二明所離分四一空无三科二空无因缘 <lb ed="X" n="0738b06"/><lb ed="R041" n="0665a06"/>三空无四谛四空无境智而此四段即空无十法 <lb ed="X" n="0738b07"/><lb ed="R041" n="0665a07"/>界也三科是六凡法界因缘是缘觉法界四谛是 <lb ed="X" n="0738b08"/><lb ed="R041" n="0665a08"/>声闻法界境智是菩萨<persName>佛</persName>法界菩萨则分证境智 <lb ed="X" n="0738b09"/><lb ed="R041" n="0665a09"/><persName>佛</persName>果则究竟境智问别圆可尔藏通云何答藏菩 <lb ed="X" n="0738b10"/><lb ed="R041" n="0665a10"/>萨六凡摄通菩萨二乘摄又十界各具四段以三 <lb ed="X" n="0738b11"/><lb ed="R041" n="0665a11"/>科亦通<persName>佛</persName>境智亦该凡故亦成互具意也一空无 <lb ed="X" n="0738b12"/><lb ed="R041" n="0665a12"/>三科谓蕴处界也初五蕴即合色为一开心为四 <lb ed="X" n="0738b13"/><lb ed="R041" n="0665a13"/>无眼下二空无十二处处即合心为一半谓意处 <lb ed="X" n="0738b14"/><lb ed="R041" n="0665a14"/>全及法处一分开色为十半谓五根五境为十处 <lb ed="X" n="0738b15"/><lb ed="R041" n="0665a15"/>及法处一分无眼界下三空无十八界界即色心 <lb ed="X" n="0738b16"/><lb ed="R041" n="0665a16"/>俱开。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0738b17"/><lb ed="R041" n="0665a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0738b1701">无无明亦无无明尽乃至无老死无老死尽无苦集 <lb ed="X" n="0738b18"/><lb ed="R041" n="0665a18"/>灭道无智亦无得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0738b19"/><lb ed="R041" n="0665b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0738b1901">无无下二空无因缘而有生灭十二因缘生为凡 <lb ed="X" n="0738b20"/><lb ed="R041" n="0665b02"/>夫十二因缘灭为圣人空无凡圣故生灭俱无擧 <lb ed="X" n="0738b21"/><lb ed="R041" n="0665b03"/>初後二支以明生灭中略十支故云乃至尽亦灭 <lb ed="X" n="0738b22"/><lb ed="R041" n="0665b04"/>也无苦下三空无四谛苦集是世间因果灭道是 <lb ed="X" n="0738b23"/><lb ed="R041" n="0665b05"/>出世因果而皆先果後因者意令厌苦断集欣灭 <lb ed="X" n="0738b24"/><lb ed="R041" n="0665b06"/>修道也以本空故皆无无智下四空无境智九界 <pb ed="X" xml:id="X26.0529.0738c" n="0738c"/> <lb ed="X" n="0738c01"/><lb ed="R041" n="0665b07"/>俱空即<persName>佛</persName>境界知空之智自无故云无智所得空 <lb ed="X" n="0738c02"/><lb ed="R041" n="0665b08"/>理亦无故云无得此理智俱无即<persName>佛</persName>界亦不可得 <lb ed="X" n="0738c03"/><lb ed="R041" n="0665b09"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0738c04"/><lb ed="R041" n="0665b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0738c0401">以无所得故菩提萨埵依般若波罗蜜多故心无罣 <lb ed="X" n="0738c05"/><lb ed="R041" n="0665b11"/>碍无罣碍故无有恐怖远離顚倒梦想究竟涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0738c06"/><lb ed="R041" n="0665b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0738c0601">以无下三辨所得分二一牒前起後二正明所得 <lb ed="X" n="0738c07"/><lb ed="R041" n="0665b13"/>初文者以无所得故牒前起後也以用也故者诸 <lb ed="X" n="0738c08"/><lb ed="R041" n="0665b14"/>词耳即菩萨诸<persName>佛</persName>用前所明无所得心故即得智 <lb ed="X" n="0738c09"/><lb ed="R041" n="0665b15"/>断果也大品云无所得故而得菩提下二正明所 <lb ed="X" n="0738c10"/><lb ed="R041" n="0665b16"/>得分二一得分真断果二得究竟智果分真亦得 <lb ed="X" n="0738c11"/><lb ed="R041" n="0665b17"/>智究竟亦有断圣言互略得意必备初又二一擧 <lb ed="X" n="0738c12"/><lb ed="R041" n="0665b18"/>人依法二断障得果初文菩提萨埵擧人也依般 <lb ed="X" n="0738c13"/><lb ed="R041" n="0666a01"/>若波罗蜜多故明依此法用无所得心也此指住 <lb ed="X" n="0738c14"/><lb ed="R041" n="0666a02"/>前行深般若时也前以菩萨果约圆分真者正依 <lb ed="X" n="0738c15"/><lb ed="R041" n="0666a03"/>此文心无下二断障得果分三一得成二断障三 <lb ed="X" n="0738c16"/><lb ed="R041" n="0666a04"/>得果初文者即从相似後心入无功用道也心无 <lb ed="X" n="0738c17"/><lb ed="R041" n="0666a05"/>罣碍者三障四魔不能为阂也以达皆空故无罣 <lb ed="X" n="0738c18"/><lb ed="R041" n="0666a06"/>下二明断障无罣碍故牒前起後也由入初住无 <lb ed="X" n="0738c19"/><lb ed="R041" n="0666a07"/>功用道则外破二种生死恐怖内断无明顚倒梦 <lb ed="X" n="0738c20"/><lb ed="R041" n="0666a08"/>想即度一切苦厄也究竟下三得果涅槃具云摩 <lb ed="X" n="0738c21"/><lb ed="R041" n="0666a09"/>诃般涅槃那此翻大灭度大即法身灭即解脱度 <lb ed="X" n="0738c22"/><lb ed="R041" n="0666a10"/>即般若三德分显一得永常简异偏小故名究竟 <lb ed="X" n="0738c23"/><lb ed="R041" n="0666a11"/>此分得究竟非究竟究竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0738c24"/><lb ed="R041" n="0666a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0738c2401">三世诸<persName>佛</persName>依般若波罗蜜多故得阿耨多罗三藐三 <pb ed="X" xml:id="X26.0529.0739a" n="0739a"/> <lb ed="X" n="0739a01"/><lb ed="R041" n="0666a13"/>菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0739a02"/><lb ed="R041" n="0666a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0739a0201">三世下明究竟智果分二一擧人依法谓三世诸 <lb ed="X" n="0739a03"/><lb ed="R041" n="0666a15"/><persName>佛</persName>皆于等觉位中达无所得则极果方成故云依 <lb ed="X" n="0739a04"/><lb ed="R041" n="0666a16"/>般若波罗蜜多故也二正明得果阿耨多罗此云 <lb ed="X" n="0739a05"/><lb ed="R041" n="0666a17"/>无上三藐此云正次三者此云等菩提此云觉谓 <lb ed="X" n="0739a06"/><lb ed="R041" n="0666a18"/>无上正等觉也正觉则正观中道等觉则双照二 <lb ed="X" n="0739a07"/><lb ed="R041" n="0666b01"/>边此即三智一心中得至极无过故云无上。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0739a08"/><lb ed="R041" n="0666b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0739a0801">故知般若波罗蜜多是大神咒是大明咒是无上咒 <lb ed="X" n="0739a09"/><lb ed="R041" n="0666b03"/>是无等等咒能除一切苦真实不虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0739a10"/><lb ed="R041" n="0666b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0739a1001">故知下四歎勝能分二一别歎故知者牒前起後 <lb ed="X" n="0739a11"/><lb ed="R041" n="0666b05"/>由<persName>佛</persName>菩萨依般若得菩提涅槃果故知般若是大 <lb ed="X" n="0739a12"/><lb ed="R041" n="0666b06"/>神咒等皆言咒者约喩歎也以诸神仙得秘咒故 <lb ed="X" n="0739a13"/><lb ed="R041" n="0666b07"/>转变自在<persName>佛</persName>菩萨行般若故能转凡成圣变因为 <lb ed="X" n="0739a14"/><lb ed="R041" n="0666b08"/>果又咒者愿也<persName>佛</persName>说法时愿众生如<persName>佛</persName>譬蜾蠃之 <lb ed="X" n="0739a15"/><lb ed="R041" n="0666b09"/>咒螟蛉若尔则显说密说咸是咒義故今所歎结 <lb ed="X" n="0739a16"/><lb ed="R041" n="0666b10"/>前显说起後密说释此为二消名配法初释者旧 <lb ed="X" n="0739a17"/><lb ed="R041" n="0666b11"/>云除障不虚名神咒智鉴无昧名明咒更无加过 <lb ed="X" n="0739a18"/><lb ed="R041" n="0666b12"/>名无上咒独绝无伦名无等等咒配法复二四悉 <lb ed="X" n="0739a19"/><lb ed="R041" n="0666b13"/>六即夫显密被機岂逾四益故依此義以立嘉名 <lb ed="X" n="0739a20"/><lb ed="R041" n="0666b14"/>欢喜名神咒生善名明咒破恶名无上咒入理名 <lb ed="X" n="0739a21"/><lb ed="R041" n="0666b15"/>无等等咒六即者受益入位亦有四异名字改迷 <lb ed="X" n="0739a22"/><lb ed="R041" n="0666b16"/>名神咒观行相似观照淸净名明咒分真显理名 <lb ed="X" n="0739a23"/><lb ed="R041" n="0666b17"/>无上咒究竟无过名无等等咒谓无等之位互相 <lb ed="X" n="0739a24"/><lb ed="R041" n="0666b18"/>齐等故云无等等十地论云无等者谓<persName>佛</persName>比馀众 <pb ed="X" xml:id="X26.0529.0739b" n="0739b"/> <lb ed="X" n="0739b01"/><lb ed="R041" n="0667a01"/>生彼非等故重言等者此彼法身等故何故不但 <lb ed="X" n="0739b02"/><lb ed="R041" n="0667a02"/>说无等耶示现<persName>等正觉</persName>故能除下二总歎能除一 <lb ed="X" n="0739b03"/><lb ed="R041" n="0667a03"/>切苦即二死苦除真实不虚即三德理显。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0739b04"/><lb ed="R041" n="0667a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0739b0401">故说般若波罗蜜多咒即说咒曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0739b0414" cb:place="inline">揭谛揭谛波罗揭 <lb ed="X" n="0739b05"/><lb ed="R041" n="0667a05"/>谛波罗僧揭谛菩提娑婆诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0739b06"/><lb ed="R041" n="0667a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0739b0601">故说下二秘密般若分二一牒前起後二正说咒 <lb ed="X" n="0739b07"/><lb ed="R041" n="0667a07"/>词夫诸<persName>佛</persName>密语非因位所解纵译梵成华人亦不 <lb ed="X" n="0739b08"/><lb ed="R041" n="0667a08"/>晓故凡当密语例皆不翻深求其致只是密说前 <lb ed="X" n="0739b09"/><lb ed="R041" n="0667a09"/>般若无所得心耳其犹世人典语召物庸俗莫得 <lb ed="X" n="0739b10"/><lb ed="R041" n="0667a10"/>而知物岂异哉或作强释翻言解義者恐违秘密 <lb ed="X" n="0739b11"/><lb ed="R041" n="0667a11"/>之说今无取焉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0739b12"/><lb ed="R041" n="0667a12"/> <lb ed="X" n="0739b13"/><lb ed="R041" n="0667a13"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>般若心经疏<note place="inline">大尾</note></cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0739b14"/><lb ed="R041" n="0667a14"/> <lb ed="X" n="0739b15"/><lb ed="R041" n="0667a15"/><cb:div type="w"><p xml:id="pX26p0739b1501">大凡此疏久湮没未视其全虽尔得支那正本可 <lb ed="X" n="0739b16"/><lb ed="R041" n="0667a16"/>刊梓未其本得于唐鸣<anchor xml:id="nkr_note_add_0739b1601" n="0739b1601"/><anchor xml:id="beg0739b1601" n="0739b1601"/>已<anchor xml:id="end0739b1601"/>乎哉今以<note place="inline">愚</note>所持本以 <lb ed="X" n="0739b17"/><lb ed="R041" n="0667a17"/>梓之绣之流通万世俟添削于唐本而<anchor xml:id="nkr_note_add_0739b1701" n="0739b1701"/><anchor xml:id="beg0739b1701" n="0739b1701"/>已<anchor xml:id="end0739b1701"/>。</p><p xml:id="pX26p0739b1717" cb:place="inline">明历丁 <lb ed="X" n="0739b18"/><lb ed="R041" n="0667a18"/>酉春日比丘<note place="inline">大可</note>谨白</p></cb:div></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0739b1601" to="#end0739b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0739b1701" to="#end0739b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0739b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0739b1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0739b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0739b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>